Wat zijn voorwaarden voor effectief formatief toetsen?

Deze vijf factoren spelen een belangrijke rol bij succesvol formatief toetsen.

  1. Toets – Toetsen moeten vooral betekenisvol zijn en goed aansluiten bij het curriculum, leerdoelen en niveau van de leerlingen. Dat levert valide bevindingen op.
  2. Frequentie – Formatief toetsen gebeurt bij voorkeur frequent, ten minste eens in de zes weken. Regelmatige feedback bevordert namelijk de motivatie van leerlingen.
  3. Leraar – Vaardigheden van leraren die bijdragen aan de effectiviteit van formatieve toetsing zijn: vaardigheid in toetsafname en interpretatie, feedback kunnen geven, samenwerken en het betrekken van leerlingen bij het toetsproces.
  4. Leerling Een actieve rol van leerlingen draagt bij aan een hogere motivatie en betere prestaties. Ook vaardigheden om self-assessment en peer-assessment uit te voeren zijn van waarde, met name het geven van constructieve feedback.
  5. Context – Positieve contextfactor is een lerende schoolcultuur, gericht op het verbeteren van het onderwijs. De schoolleider speelt een belangrijke rol bij het stimuleren van een dergelijke cultuur.

Formatief toetsen is een goede manier om het leerproces bij te sturen, omdat dit laat zien in hoeverre de leerstof wordt beheerst. Het is belangrijk dat de toetsen duidelijk maken aan de leerling wat goede antwoorden zijn, waarom dit zo is en hoe het werk kan worden verbeterd. Dit kan aan de hand van meer traditionele toetsvormen als ook op andere manieren, bijvoorbeeld met portfolio’s, discussies, presentaties en observaties in de les.

Met de informatie uit formatieve toetsen kunnen leraren en leerlingen het leren en het lesgeven verbeteren. Een voorwaarde is wel dat leraren de toetsgegevens kunnen verzamelen, analyseren en interpreteren. Op basis daarvan kunnen zij het leerproces beïnvloeden, bijvoorbeeld door het geven van korte en krachtige feedback.

Actieve rol leerlingen

Om formatief evalueren te integreren in de klas is het belangrijk om leerlingen zelf een actieve rol te laten spelen in het toetsproces. Het is aan te raden om regelmatig formatief te toetsen en de toetsopbrengst klassikaal te bespreken. Ook helpt het wanneer leerlingen genoeg tijd krijgen om aan de toets of evaluatie te werken. Leerlingen die kunnen reflecteren op hun eigen werk, weten beter hoe ze verder kunnen gaan in hun leerproces. In een formatief proces leren leerlingen ook hoe ze nuttige feedback kunnen geven op het werk van hun medeleerlingen.

Ruimte om te experimenteren

Formatief evalueren komt het beste uit de verf in een schoolcultuur waarin ruimte is om te experimenteren. Het is belangrijk dat het team dezelfde visie, normen, doelen en verwachtingen deelt. Leiderschap is hierbij essentieel, blijkt zowel uit literatuurstudies als uit interviews met leraren uit primair en voortgezet onderwijs en het beroepsonderwijs. Uit deze onderzoeken blijkt dat om formatieve toetsvormen in hun onderwijs succesvol te kunnen gebruiken, leraren voldoende tijd, middelen en de mogelijkheid tot samenwerken met collegas moeten krijgen. Daarnaast hebben zij behoefte aan professionalisering en ondersteuning op het gebied van formatief toetsen.

Bron

Schildkamp, K., Heitink, M., Van der Kleij, F., Hoogland, I., Dijkstra, A., Kippers, W. & Veldkamp, B. (2014) Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing. Een praktische review. Enschede: Universiteit Twente.

Deel dit bericht