DIGITALE VAARDIGHEDENMAATWERKLERARENTEAMLEIDERS

Tips en handvatten voor lesgeven op afstand met behulp van leerdoelen

Tips en handvatten voor lesgeven op afstand met behulp van leerdoelen
Het webinar ‘Lesgeven op afstand met behulp van leerdoelen’

Nu de scholen dicht zijn, heb je als leraar te maken met veel uitdagingen. Hoe geef je leerlingen zo veel mogelijk van de benodigde kennis en vaardigheden mee dit schooljaar, zonder dat je hen én jezelf overvraagt? Lees de tips en handvatten die Herman Rigter gaf in het webinar ‘Lesgeven op afstand met behulp van leerdoelen’.

Leerdoelen geven focus

Volgens Herman Rigter, directeur ICT en docent robotica, media en maakonderwijs bij de Alberdingk Thijm Scholen, kunnen leerdoelen juist in deze periode houvast bieden aan jou en je leerlingen: “Met afstandsleren heb je niet dezelfde productiviteit als in je reguliere lessen. Door te werken vanuit leerdoelen heb je beter zicht op welke kennis en vaardigheden jouw leerlingen moeten opdoen. Extra stof is leuk, maar in deze situatie niet voor iedere leerling haalbaar. Door vanuit kennis en vaardigheden te denken in plaats van lesstof en methodes, kun je je focussen op wat echt noodzakelijk is voor de leerling om zonder achterstand volgend schooljaar te starten.”

Meer keuzevrijheid

Herman vertelt dat leerdoelgericht werken zowel de docent als de leerling ruimte geeft om eigen keuzes te maken: “Als duidelijk is welke set leerdoelen je in een bepaalde periode met je leerlingen wilt behalen, dan kun je als docent zelf bepalen hoe je de te behalen kennis en vaardigheden in je lessen aan bod laat komen. En je kunt de leerling ruimte geven om zelf keuzes te maken in hoe hij of zij laat zien de leerdoelen behaald te hebben.” Nu het onderwijs op afstand plaatsvindt, kan een leerling bijvoorbeeld in plaats van een schriftelijke toets ook een werkstuk maken of een online presentatie geven. Herman vervolgt: “Bijkomend voordeel is dat leerlingen zich meer eigenaar voelen van hun leerproces als ze zelf mogen bepalen hoe ze laten zien dat ze bepaalde kennis en vaardigheden beheersen. Als leerlingen zelf keuzes mogen maken, leidt dit vaak tot meer motivatie.”

Leerdoelen formuleren

De leerdoelen die je formuleert, moeten behulpzaam zijn voor jou en je leerlingen, zegt Herman. De eerste stap is om te bepalen met welke leerstofonderdelen je aan de slag wilt gaan en wat de bijbehorende eisen en doelen zijn. Vervolgens is het van belang om de leerdoelen in begrijpelijke leerlingentaal te formuleren. Herman: “In de al geformuleerde leerdoelen, bijvoorbeeld de kerndoelen van SLO, staan vaak begrippen die leerlingen (nog) niet kennen. Daarnaast zijn deze doelen vaak erg groot en breed geformuleerd. Hierdoor weet de leerling vaak niet waar hij of zij moet beginnen. Door zo’n groter leerdoel op te splitsen in meerdere tussendoelen, maak je het voor de leerling overzichtelijk.”

Doel:

“De leerling kan vulkanisme als endogeen proces beschrijven”

Tussendoelen:

– “Ik kan een vulkaan op afbeeldingen herkennen en aanwijzen”
– “Ik kan een vulkaan beschrijven in tekst en een doorsnede van een vulkaan tekenen”
– “Ik kan het ontstaan van een vulkaan beschrijven”

Begrijpelijk en concreet

Daarnaast geeft Herman aan dat een begrijpelijk en concreet leerdoel voldoet aan de volgende vier punten:

  1. Begin het leerdoel met “Ik kan …”
  2. Zorg ervoor dat het voor de leerling duidelijk is over welke vakinhoudelijke stof het leerdoel gaat.
  3. Gebruik een werkwoord dat een waarneembare actie Werkwoorden als ‘weten’ en ‘kennen’ zijn te abstract. Kies daarom voor werkwoorden als ‘benoemen, ‘tekenen’ en ‘uitleggen’.
  4. Zorg voor een meetbare norm in het leerdoel. Bijvoorbeeld: “Ik kan drie verschillen benoemen tussen een democratie en een dictatuur.”
Tips en handvatten voor lesgeven op afstand met behulp van leerdoelen

Afbeelding: een begrijpelijk en concreet leerdoel

Wil je zelf oefenen met het formuleren van leerdoelen voor jouw vak? Gebruik dan opdrachtblad 1: WAT wil ik dat leerlingen leren.

Didactische keuzes

Als je je leerdoelen hebt geformuleerd, is de volgende stap om te kijken hoe je leerlingen de leerdoelen gaan behalen. Herman: “Dit is het moment om didactische keuzes te maken. Denk bijvoorbeeld na over je docentrol: wil je een verteller zijn die de stof (digitaal) klassikaal behandelt of wil je een (digitale) coach zijn door leerlingen te helpen als ze zelfstandig aan de slag zijn?” Verder is het volgens Herman goed om na te denken over of je leerlingen individueel of (digitaal) in groepjes laat werken en of je algemene vaardigheden (zoals samenwerken en reflecteren) aan bod wilt laten komen in je lessen. Ten slotte is het volgens hem belangrijk om te kiezen welke keuzes je leerlingen biedt om aan te tonen dat ze de stof beheersen.

Randvoorwaarden

Herman benadrukt dat het van belang is om bepaalde randvoorwaarden mee te nemen als je deze didactische keuzes maakt. Welke afspraken zijn er bijvoorbeeld gemaakt over de structuur en inhoud van de lessen op school- en sectieniveau? Hoeveel tijd is er beschikbaar voor bepaalde leerdoelen? En wat zijn de kenmerken van de leeromgeving? Zijn er bijvoorbeeld computers beschikbaar? Herman: “Zeker met afstandsleren is het belangrijk om goed over deze mogelijkheden na te denken.” Als je bijvoorbeeld een digitale toets op afstand wilt afnemen, moet je er zeker van zijn dat iedere leerling beschikt over een device en een goede internetverbinding.

Wil je concreet maken hoe je wilt dat jouw leerlingen leren? Gebruik dan opdrachtblad 2: HOE wil ik dat leerlingen leren.

Bijpassend lesmateriaal

De volgende stap is om bijpassend lesmateriaal te zoeken. Herman heeft een aantal tips voor het verzamelen van lesmateriaal op een rij gezet. Echter is bij afstandsonderwijs bij sommige vakken niet altijd al het lesmateriaal beschikbaar, met name niet bij praktische en creatieve vakken. Herman: “Voor de leraren van deze vakken is mijn tip om te kijken of er bepaalde leerdoelen zijn die voor volgend jaar op de planning staan waarvoor het lesmateriaal wél thuis beschikbaar is. Deze kun je dan nog dit schooljaar behandelen. De leerdoelen die dit schooljaar gepland waren, laat je dan weer volgend schooljaar aan bod komen. In de huidige situatie moet je vooral kijken naar wat mogelijk is.”

Wil je nadenken over met welke leermaterialen jouw leerlingen hun leerdoelen kunnen behalen? Gebruik dan opdrachtblad 3: WAARMEE wil ik dat leerlingen leren.

Van leerdoelen naar les

Tot slot adviseert Herman om de leerdoelen expliciet in je les aan bod te laten komen. “Zowel voor jou als docent als voor de leerling maak je zo duidelijk wat de bedoeling is van een les. Ik raad aan om zowel aan het begin als aan het eind van een les de leerdoelen te benoemen”, vertelt Herman. Zo is aan het begin van de les meteen duidelijk voor leerlingen wat er van hen verwacht wordt. Aan het eind van de les kan de leerling bepalen welke leerdoelen hij of zij behaald heeft en waar nog aan gewerkt moet worden. Herman: “Als je alle benoemde stappen volgt, heb je het volgende eindresultaat: een leerlijn met leerdoelen en uitdagende lessen die optimaal aansluiten bij jouw leerlingen!”

Benieuwd welke informatie en tips er nog meer behandeld zijn in het webinar? Bekijk dan de PowerPoint-presentatie ‘Lesgeven op afstand met behulp van leerdoelen’.

Downloads

Vragen?

Heb je nog vragen over dit thema? Stel deze op het online platform www.edualdo.nl. Je kunt de komende twee weken ook direct aan Herman Rigter een vraag stellen.

Deel dit bericht

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp? Neem contact met ons op en we helpen je verder.

contact

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor de Voortgezet Leren nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws en praktijkvoorbeelden:

Meld je aan