EIGENTIJDS ONDERWIJSLERAREN

Succesfactoren voor effectief afstandsonderwijs uit onderzoek en praktijk

Succesfactoren voor effectief afstandsonderwijs uit onderzoek en praktijk

Vanaf het moment dat de scholen in Nederland sloten, is er met man en macht gewerkt aan het organiseren van onderwijs op afstand. Leraren gingen direct aan de slag met online lessen en het digitaal begeleiden van leerlingen. Nu, anderhalve maand later, is het tijd om de balans op te maken. Wat leert deze periode ons over afstandsonderwijs? Welke inzichten uit onderzoek zijn bruikbaar? En wat zijn succesvolle elementen uit de praktijk?

Onderzoek naar afstandsonderwijs

Afstandsonderwijs, mocel Moore

Omdat leraren momenteel les op afstand geven, heeft de Kennisrotonde op een rijtje gezet wat volgens onderzoek wel en niet werkt als het gaat om afstandsonderwijs. De Kennisrotonde verwijst in haar antwoord naar de ‘transactional distance’ theorie van Moore; een theorie die de psychologische en communicatieve ruimte tussen leraar en leerling uitlicht. Moore concludeert dat de leeropbrengst bij afstandsonderwijs afhankelijk is van drie factoren, namelijk: dialoog, structuur en autonomie. Alleen als deze factoren in balans zijn, leert een leerling op afstand effectief. Ook recente voorbeelden uit de praktijk laten zien dat deze factoren van essentieel belang zijn bij afstandsonderwijs. Op basis van de theorie van Moore en de praktijkvoorbeelden zijn de belangrijkste tips voor leraren op een rijtje gezet.

Blijf met elkaar in dialoog

Bij onderwijs op afstand is het belangrijk om met elkaar in gesprek te blijven. Zowel de interactie tussen leraar en leerling als tussen leerlingen onderling is van belang. Scholen richten deze dialoog op verschillende digitale manieren in. Leraren op het Dr. Nassau College stimuleren extra interactie tussen leerlingen bijvoorbeeld door groepsopdrachten en een ingeroosterd pauzemoment, zodat leerlingen ook digitaal samen kunnen pauzeren. Daarnaast geven zij aan dat uit coachgesprekken waardevolle feedback komt over hoe leerlingen de huidige situatie ervaren. Op het Oostvaarders College maken leraren waar mogelijk gebruik van formatief leren om leerlingen op afstand te volgen en sturen. Dit doen ze bijvoorbeeld door individuele feedback op huiswerkopdrachten te geven. Leraar Mike Boelhouwers: “Feedback geven op huiswerk is een handige manier om in contact te blijven met je leerlingen.”

Zorg voor een heldere en flexibele structuur

Daarnaast blijkt een heldere én flexibele onderwijsstructuur van belang bij onderwijs op afstand. Scholen maken hierin verschillende keuzes; de ene school hanteert een verkort rooster, vanwege de intensiteit van de digitale lessen, de andere school maakt juist gebruik van het bestaande rooster, om vast te houden aan de bestaande structuren. Ook als leraar kun je structuur aanbrengen in het afstandsonderwijs, bijvoorbeeld door te werken met leerdoelen. Herman Rigter (directeur ICT en leraar op de Alberdingk Thijm Scholen) geeft aan dat leerdoelen juist in deze periode houvast en focus kunnen bieden: “Door vanuit kennis en vaardigheden te denken in plaats van lesstof en methodes, kun je je focussen op wat echt noodzakelijk is voor de leerling om zonder achterstand volgend schooljaar te starten.” De Kennisrotonde geeft daarnaast aan dat een flexibele curriculumstructuur, waarin je de lesstof aanpast aan de behoefte van de leerling, ook een succesfactor van afstandsonderwijs is. De SOML-scholen zien dat het lesgeven op afstand meer maatwerkmogelijkheden.

“Coachen is een manier om leerlingen te helpen bij de zoektocht naar wat zij nodig hebben om verder te kunnen”

Stimuleer autonomie bij leerlingen

Afstandsonderwijs vraagt ook meer eigenaarschap van leerlingen; zij moeten in deze periode meer verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leerproces. Op scholen waar eigenaarschap al actief gestimuleerd wordt, ervaren leraren en leerlingen een gemakkelijkere overgang naar afstandsonderwijs. Op het Agora Liemers zijn leerlingen bijvoorbeeld al gewend zelfstandig te werken. De leerlingen maken voor iedere dag een planning en bepalen zelf hoe zij hun tijd indelen. Een manier waarop je eigenaarschap tijdens onderwijs op afstand kan stimuleren, is didactisch coachen. Mathijs Drummen van het Montessori College Nijmegen vertelt: “Coachen is een manier om leerlingen te helpen bij de zoektocht naar wat zij nodig hebben om verder te kunnen”. Hij benadrukt daarbij dat het belangrijk is om de antwoorden daarom niet op een presenteerblaadje aan te reiken, maar de leerling er zelf over na te laten denken.

Praktische tips voor lesgeven op afstand

Naast de drie elementen uit de theorie van Moore komen in de praktijkvoorbeelden ook andere succesfactoren voor afstandsonderwijs naar voren. Deze factoren hebben te maken met de aanpassingen in de dagelijkse lespraktijk en veranderingen in het organiseren van het onderwijs. Een aantal praktische tips voor les op afstand:

  • Maak gebruik van (digitale) middelen en systemen die je al kent.
  • Organiseer de lessen vanuit één platform, zodat het voor de leerling overzichtelijk blijft.
  • Controleer bij elke tool die je inzet of deze voldoet aan de Privacywetgeving.
  • Maak gebruik van bestaand (les)materiaal: er is veel beschikbaar.
  • Bespreek met de leerlingen wat jouw verwachtingen zijn en wat het doel van de les is.
  • Maak duidelijk waar leerlingen hun opdrachten en vragen kunnen indienen.
  • Beperk je tot de essentie van de lesstof; leg de lat voor jezelf en de leerlingen niet te hoog.
  • Wees flexibel in het meten of leerlingen goed meedoen: er zijn creatieve manieren voor formatief toetsen.
  • Als je toetsen afneemt met een systeem dat leerlingen niet kennen, zorg er dan voor dat zij eerst een proeftoets kunnen maken om aan het systeem te wennen.
  • Vraag regelmatig feedback aan leerlingen en hun ouders; zo weet je wat goed gaat en wat beter kan.

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp of wil je tips en ervaringen delen met andere collega’s? Op Edualdo.nl delen leraren, teamleiders en schoolleiders uit het vo én po hun vragen en antwoorden over allerlei onderwerpen, zoals lesgeven op afstand.

Deel dit bericht

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp? Neem contact met ons op en we helpen je verder.

contact