PROFESSIONELE LEERCULTUURSCHOOLLEIDERSTEAMLEIDERS

Methodische werkwijze helpt leraar én leerling vooruit

Methodische werkwijze helpt leraar én leerling vooruit
Cees van Leeuwen (midden) in overleg met zijn team

Op SG De Rietlanden werkte het lerarenteam van (voormalig) teamleider Cees van Leeuwen de afgelopen jaren toe naar de werkwijze van een professionele leergemeenschap. Al lerende komt het team zo samen tot onderwijsvernieuwing.

Toen Cees van Leeuwen in 2017 als teamleider havo/atheneum startte op SG De Rietlanden in Lelystad, trof hij een school aan die net een kritisch oordeel van de Onderwijsinspectie had ontvangen. Er zat nauwelijks ontwikkeling in het onderwijs zelf, maar ook niet in de lerarenteams, vindt Cees. “Er was weinig aandacht voor nascholing of andere manieren om de professionaliteit te verbeteren. Bovendien werkten leraren versnipperd in diverse teams en was er weinig samenwerking.” Omdat De Rietlanden en twee andere vo-scholen volgend schooljaar worden samengevoegd tot de nieuwe scholengemeenschap Porteum, wilde Cees de onderwijspraktijk samen met zijn team zo goed mogelijk voorbereiden op die nieuwe school. Dat betekende: op zoek gaan naar nieuwe vormen van onderwijs én naar een nieuwe manier om die samen te ontwikkelen. Cees ging daarom samen met zijn team aan de slag als professionele leergemeenschap.

Kijken, luisteren en praten

Bij zo’n professionele leergemeenschap draait het allemaal om het samen delen, onderzoeken en verbeteren van de leerpraktijk, met natuurlijk als uiteindelijk doel: het onderwijs voor de leerlingen verbeteren. Leraren krijgen een veel actievere rol, met veel samenwerking en uitwisseling. Cees: “We hebben eerst vooral gekeken, geluisterd en geïnvesteerd in de relaties met elkaar, zodat collega’s zich veilig konden voelen om iets nieuws te gaan doen. Fouten maken is niet erg. Na deze belangrijke fase zijn we samen gaan onderzoeken hoe we veranderingen in ons onderwijs kunnen vormgeven.”

Zien doet geloven

Belangrijk onderdeel van de professionele leergemeenschap, zeker in zo’n oriënterende fase, is ook het kijken naar de aanpak van andere scholen, vindt Cees. “Voorheen was de blik vrij intern. Natuurlijk kun je een cursus of boek aan je team geven, maar samen zelf ervaren, echt vóélen hoe het gaat op zo’n school, is minstens zo belangrijk”, stelt Cees. Lerares geschiedenis Suzan Mateboer is het daarmee eens. “Tijdens een schoolbezoek zagen we bijvoorbeeld dat ze daar heel kleine lokalen hadden waar de leerling informatie komt halen en dan in een algemene studieruimte zelf aan de slag gaat. Daar ontstaan dan achteraf interessante discussies over, of we dat bij ons op school ook kunnen invoeren.”

“Je kunt een cursus of boek aan je team geven, maar samen zelf ervaren, echt vóélen hoe het op andere scholen gaat, is minstens zo belangrijk”

Methodische werkwijze

Met alle inspiratie die Cees’ team had opgedaan, kon in het schooljaar 2018-2019 de pilot De Nieuwe Brugklas starten. De focus daarbij ligt op meer keuzevrijheid en autonomie voor de leerling, waarbij elkaar helpen en samen leerdoelen bereiken voorop staat. In de pilot werden de eerste stappen gezet naar deze onderwijsvernieuwing. “Dat we nu als professionele leergemeenschap werken, helpt enorm. We werken zo methodisch mogelijk en leggen afspraken binnen de afdeling duidelijk vast,” legt Cees uit. “Zo werken ze bij teamvergaderingen met de digitale tool Trello. Docenten kunnen dan online vragen, problemen en vergaderpunten inbrengen en we houden een to do-doing-done-lijst bij. Deze werkwijze heeft ons ook zeker geholpen toen de school dicht was vanwege het coronavirus. Tijdens de sluiting konden we snel schakelen omdat we met planners werken. Daardoor was de lesstof al inzichtelijk voor de leerlingen. En het afstandsonderwijs was een uitstekende gelegenheid om te experimenteren met verschillende vormen van formatief evalueren.” Suzan vult aan: “We helpen en ondersteunen elkaar ook veel. Zoals tijdens het bijwerkuur, waar elke week een ander teamlid zit. De studiewijzer die we samen hebben opgesteld, is ook een uitkomst. We houden daarin bijvoorbeeld rekening met de hoeveelheid toetsen in een bepaalde week.”

“Dat we nu zo methodisch mogelijk werken en binnen de afdeling afspraken duidelijk vastleggen, helpt de leerlingen enorm”

Kennis vergaren en delen

Om de leraren te motiveren zich in een constante ‘leerstand’ te zetten, is een solide basis nodig. Daarom krijgt het team ook de mogelijkheid om kennis te verbreden of verdiepen, zoals met een cursus Didactisch Coachen. Ook doet de school mee aan het innovatietraject van Voortgezet Leren met het thema ‘De veranderende rol van de leraar’. De Rietlanden heeft daarnaast voor elke leraar een jaarlijks leerbudget beschikbaar. Cees adviseert daarbij wat nodig is in het team. Dat geldt ook voor het bezoek aan scholen of bijvoorbeeld het Toetscongres. Suzan: “Dan gaan we met twee leraren en maken we daarna een verslag of geven een presentatie voor het hele team. Om daarna te kijken hoe we dit kunnen implementeren in onze werkwijze.” Gezamenlijk kennis opbouwen en vervolgens beslissingen nemen is dus heel belangrijk, zeker ook voor het draagvlak, vindt Cees. Als alles dan eenmaal loopt, en ook de aanvankelijke twijfelaars over de streep zijn, krijgt hij volop positieve feedback. “Van die momenten dat een collega bij me binnenloopt en zegt: ‘Nou, dat coaching is toch eigenlijk wel heel erg leuk.’ Dat vind ik fantastisch!”

Work-in-progress

Natuurlijk is de overgang naar een professionele leergemeenschap niet van de ene op de andere dag gerealiseerd. Cees heeft samen met collega’s een handboek geschreven voor de pilot De Nieuwe Brugklas, dat enkele handvatten geeft voor onder andere het werken met didactisch coachen en de studiewijzer. Hij wijst erop dat dit een ‘levend document’ is waar het team al lerende de komende jaren nog volop aan zal bijschaven. Zo zijn er nog diverse wensen voor de toekomst, zoals het meer vakoverstijgend gaan werken. En gelukkig is inmiddels, behalve de leraren, ouders en leerlingen, ook de Onderwijsinspectie weer dik tevreden over De Rietlanden.

Zelf ook aan de slag met een professionele leergemeenschap?

Enkele tips van Cees:

– Sluit aan bij waar de energie in jouw team ligt. Bekijk wat de drijfveren van je leraren zijn. Vraag waarom ze het onderwijs in zijn gegaan en wat ze voor de leerling willen betekenen. En bekijk dan samen hoe je dat op een andere manier kunt aanpakken.

– Stimuleer je collega’s om te experimenteren. Een nieuwe aanpak is vaak een kwestie van ‘gewoon doen’. Natuurlijk is het resultaat soms weleens minder succesvol, maar neem die ervaring dan mee in een volgend schooljaar.

SG De Rietlanden doet mee aan een innovatietraject van Voortgezet Leren met als thema ‘De veranderende rol van de leraar’.

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp of wil je tips en ervaringen delen met andere collega’s? Op Edualdo.nl delen leraren en schoolleiders uit het vo én po hun vragen en antwoorden over allerlei onderwerpen.

Deel dit bericht

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp? Neem contact met ons op en we helpen je verder.

contact

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor de Voortgezet Leren nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws en praktijkvoorbeelden:

Meld je aan