PROFESSIONALISERINGLERARENTEAMLEIDERS

Met deze 9 inzichten uit onderzoek geef je effectiever les

Met deze 9 inzichten uit onderzoek geef je effectiever les
Gert Verbrugghen met leerlingen Lisa (l) en Monique (r)

Naar effectief lesgeven wordt – zeker in het buitenland – veel onderzoek gedaan. Leraar Gert Verbrugghen van het Alfrinkcollege in Deurne gebruikt die kennis om zijn lessen te verbeteren.

Kennisgedreven

“Voor mij houdt evidence informed of kennisgedreven werken onder meer in dat ik wetenschappelijke inzichten gebruik om mijn lessen effectiever te maken en de leerprestaties van leerlingen te verbeteren”, zegt Gert, leraar Engels op het Alfrinkcollege in Deurne. “Wat hebben effectieve leraren gemeenschappelijk, wat doen zij in de klas? Daar zijn grote leraar-effectiviteitsstudies naar gedaan, met duidelijke uitkomsten die je kunt toepassen in je eigen praktijk. Ook vind je in boeken over cognitieve psychologie veel kennis over hoe leren werkt. Hoe functioneert het brein? Als je die kennis toepast in de manier waarop je lesgeeft, leren de leerlingen meer.”

Puzzelstukjes

Gert ging zich acht jaar geleden in vakliteratuur verdiepen omdat hij ontevreden was over de opbrengst van zijn lessen. “Orde houden lukte prima, maar ik vond de leerlingen vaak weinig gemotiveerd. Leren was iets wat ze deden voor een proefwerk.” Hij ontdekte dat er in de pedagogiek, onderwijskunde en psychologie veel onderzoek is gedaan dat bruikbaar is voor leraren. “Had ik een boek uit, dan zocht ik via de bronnenlijst naar een volgend boek. Ik groef steeds dieper, tot de puzzelstukjes in elkaar begonnen te vallen en ik een beeld kreeg van wat werkt.”

Kompas

Gert werd in het bijzonder aangetrokken door de gedachte dat het om bewezen uitkomsten ging. “Over onderwijs wordt veel geschreven, maar vaak zijn de ideeën niet of nauwelijks onderbouwd”, zegt hij. “Lesgeven is natuurlijk ook geen exacte wetenschap; zelfs met een bewezen benadering heb je niet gegarandeerd succes. Veel hangt af van de context: je school, je leerlingen, jijzelf als leraar. Maar onderzoek werkt wel als een kompas: het wijst je in de richting van de aanpakken waarmee je de grootste kans van slagen hebt.” Inmiddels is Gert een van de moderatoren van de Facebookgroep Evidence-informed onderwijzen, waar leraren relevante kennis delen.

‘Onderzoek wijst je in de richting van de aanpak waarmee je de grootste kans van slagen hebt’

Motivatie

In eerste instantie was Gert vooral op zoek naar manieren om zijn lessen voor leerlingen aantrekkelijker te maken. Geïnspireerd door het boek Sociale Psychologie van Roos Vonk introduceerde hij onder meer een beloningssysteem voor leerlingen die in de les goed meedoen. Ook paste hij elementen uit de instructiestrategie van Robert Marzano toe, zoals het werken aan een positieve houding en opvatting over het eigen leren. Dat werkte: leerlingen kwamen met meer plezier naar de les. Maar Gert wilde meer dan ‘leuke lessen’; hij wilde dat leerlingen er veel van opstaken. “Leerlingen waren in klas 4 de leerstof uit klas 3 soms alweer kwijt. Ik wilde weten: hoe krijg ik ze gemotiveerd voor de inhoud, voor mijn vák?”

Eyeopener

De sleutel vond hij in een boek van Daniel Willingham, ‘Why don’t students like school’. “Dat was een eyeopener”, zegt Gert. “Willingham laat zien dat leren tot motivatie leidt, niet andersom. Veel onderwijsconcepten zeggen dat leerlingen gemotiveerd moeten zijn om te kunnen leren. Maar volgens Willingham raken leerlingen juist gemotiveerd door de ervaring van het leren, door het gevoel iets te gaan beheersen wat ze eerder niet wisten of konden.”

‘Leren leidt tot motivatie, niet andersom’

Expliciete Directe Instructie

Als je ervan uitgaat dat motivatie ontstaat tijdens het leren, dan is het de opdracht van de leraar om te zorgen dat er in de les zoveel mogelijk wordt geleerd. Gert gebruikt hiervoor de principes van Expliciete Directe Instructie (EDI). Bij deze aanpak speelt de leraar een sleutelrol en doen alle leerlingen de hele les actief mee. Lessen hebben een vaste opbouw: eerst voorkennis activeren, dan een stukje instructie (waarbij de leraar pas verder gaat als uit antwoorden van alle leerlingen is gebleken dat zij de nieuwe stof begrijpen), dan oefenen. Leerlingen die deze aanpak gewend zijn, zitten veel actiever in de les, zegt Gert: “Zelfs een sceptische collega ging ‘om’ toen hij merkte hoe gemotiveerd de leerlingen waren die hij voor zich kreeg.”

Leerlingen

Bij EDI telt elke minuut van de les: leerlingen kunnen niet achteroverleunen. Lisa uit klas 2 vindt dat geen probleem: “Ik vind het fijn omdat je alles meekrijgt wat de leraar uitlegt. Ik leer meer op deze manier, omdat je alle lesstof vaak herhaalt.” Monique (ook klas 2) vult aan: “Zo snap je het sneller en onthoud je het veel beter. Je hebt ook minder stress bij een toets. Dat komt ook doordat er maar drie toetsen per jaar zijn die meetellen. De rest zijn formatieve toetsen, waarin je kan zien wat je nog moet oefenen.”

Basiskennis

Op het Alfrinkcollege heeft Gert met zijn aanpak inmiddels een schoolbrede ontwikkeling op gang gebracht. Maar je kunt er ook als individuele leraar mee beginnen, zegt hij: “Het enige wat je nodig hebt, is basiskennis over effectief lesgeven. Een boek als ‘Wijze lessen: 12 bouwstenen voor effectieve didactiek’ helpt je op weg.” Vervolgens zijn er tal van stappen die je bij wijze van spreken morgen in de les kunt zetten. Gert: “Laat leerlingen bijvoorbeeld eens in eigen woorden opschrijven wat ze zich van de uitleg herinneren (retrieval practice). Daardoor raakt de informatie in hun langetermijngeheugen verankerd, waardoor ze het blijvend onthouden.” Of herstel het bord in ere: “Door je verhaal stap voor stap op een krijt-, white- of digibord op te bouwen, houd je leerlingen nieuwsgierig. Je kunt informatie beter doseren, zodat leerlingen meer opnemen.” Een laatste tip: ‘Bordwerk en aantekeningen’ van Marcel Schmeier.“Ga het gewoon eens lezen”, zegt Gert. ”Je bent nooit uitgeleerd.”

Tip van Gert

“Interessant boek uitgelezen? Gebruik de bronnenlijst achterin om je verder in het onderwerp te verdiepen.”

Gert verzorgt samen met afdelingsleider Misha Berlin en leerlingen van het Alfrinkcollege vijf sessies over kennisgedreven werken tijdens de online ResearchEd 2020.

Meer lezen

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp of wil je tips en ervaringen delen met andere collega’s? Op Edualdo.nl delen leraren en schoolleiders uit het vo én po hun vragen en antwoorden over allerlei onderwerpen.

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp? Neem contact met ons op en we helpen je verder.

contact

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor de Voortgezet Leren nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws en praktijkvoorbeelden:

Meld je aan