PROFESSIONELE LEERCULTUURLERARENSCHOOLLEIDERSTEAMLEIDERS

Met coachend leiderschap denkt en werkt iedereen mee aan het onderwijs

Met coachend leiderschap denkt en werkt iedereen mee aan het onderwijs
Stephan Haukes (l) en Tom Thorpe

Bij het Montessori College Nijmegen begonnen ze vijf jaar geleden met coachend leiderschap. Daarbij staan verantwoordelijkheid, eigenaarschap en ontwikkeling centraal. Schoolleider Stephan Haukes en docent Tom Thorpe delen hun inzichten.

DNA van de school

Geen functioneringsgesprekken meer, weinig hiërarchie en veel zeggenschap – dat zijn belangrijke onderdelen van coachend leiderschap op het Montessori College in Nijmegen. De school startte ongeveer vijf jaar geleden met deze vorm van leiderschap, maar helemaal nieuw was het niet, vertelt schoolleider Stephan Haukes: “Eigenlijk zat coachend leiderschap al in ons DNA als school. Veel van de waarden van Montessori komen erin terug. Het was voor ons een logische stap om hier meer mee te doen.”

Focus op groei

De visie van de school is gebaseerd op het Montessori-gedachtengoed. Daarbij staat de ontwikkeling van het kind centraal, met speerpunten als zelfstandigheid, creativiteit en verantwoordelijkheid. De organisatievorm sluit hier nauw op aan zowel op individueel niveau als in teamerverband. “Toch merkten we dat deze waarden in de organisatiecultuur soms wat naar de achtergrond verdwenen en daarom zochten we naar een nieuwe insteek als opfrisser.” Zo kwamen ze uit bij coachend leiderschap, dat invloed heeft op alle lagen van de organisatie, van schoolleider tot leerling.

Zelfsturende teams

Bij coachend leiderschap ligt de verantwoordelijkheid en het eigenaarschap over de eigen rol en ontwikkeling meer nadrukkelijk bij iedereen zelf. Leraren hebben daardoor bijvoorbeeld meer vrijheid in hoe ze lesgeven, de schoolleider neemt een meer coachende rol aan en ook leerlingen worden gestimuleerd om meer mee te denken over het onderwijs. In het teamverband betekent dit meer zelfsturing, zonder één specifieke teamleider of een taakbeleid. “In het verleden nam bijvoorbeeld de teamcoördinator toch vanzelf een leidende rol aan, bij coachend leiderschap letten we erop dat er juist geen hiërarchie ontstaat”, vertelt Stephan. Ook houden de teams zich nu meer bezig met de kwaliteit van het onderwijs, naast leerlingbegeleiding en het mentoraat.

“Vaak zit er onder weerstand tegen verandering een bepaalde angst, die je met de juiste ondersteuning weg kan nemen.”

Niet opgeven

Maar hoe pak je zulke vernieuwingen aan? Een belangrijke eerste stap is volgens Stephan om heel concreet uit te zoeken wat je als school precies wil en daar een duidelijke visie over te formuleren. “Je moet er met zijn allen voor kiezen en in geloven”, vindt Stephan. Daarna is het volgens hem als schoolleider vooral nodig om vertrouwen te blijven geven. “Na een jaartje loopt alles nog niet perfect, dat is logisch. Hou altijd de lange termijn in het oog en geef niet te snel op.” Ook mocht iedereen het veranderingsproces in eigen tempo doorlopen. Zodat enthousiastelingen direct aan de slag konden en de achterhoede dit rustig kon afkijken. En personeel dat niet mee wil doen? “Vaak zit er onder die weerstand een bepaalde angst, die je met de juiste ondersteuning weg kan nemen. Neem daarom altijd iedereen serieus, juist de criticasters.”

Vragen en feedback

Aan de basis van de nieuwe leiderschapsstijl staat de vorm van elk gesprek, of dat nou tussen collega’s, met de schoolleiding of met leerlingen is: “De focus ligt op vragen stellen en feedback geven. Dingen opleggen? Dat doen we niet meer”, zegt Stephan. Het functioneringsgesprek is daarom vervangen door een ontwikkelingsgesprek. Hierin is vooral aandacht voor de groei van leraren en waar ze aan willen werken. “Bijvoorbeeld dat ze moeite hebben om regie te houden in een bepaalde klas. De oplossing kan verschillen van een cursus, tot meekijken bij een collega.”

Korte enquêtes

Bij het coachend leiderschap worden Stephan en zijn collega’s ondersteund door de webapplicatie TRIPS, waarin de ontwikkeling van de leraar centraal staat. Stephan: “De tool biedt een overzichtelijk dashboard waarin data wordt samengevoegd en geanalyseerd uit bijvoorbeeld leerlingresultaten, gegevens vanuit HRM, feedback vanuit enquêtes, lesobservaties en zelfreflecties.” Dit met als doel om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren en de gesprekscyclus te ondersteunen.

“De focus ligt op vragen stellen en feedback geven. Dingen opleggen? Dat doen we niet meer.”

Persoonlijke drijfveren

Het systeem houdt ook de ontwikkeldoelen van leraren bij en brengt ze bij het volgende ontwikkelingsgesprek automatisch weer onder de aandacht. “Zo houd ik veel beter zicht op ieders proces en waar ze ondersteuning bij nodig hebben”, vertelt Stephan. Docent biologie Tom Thorpe vindt dat heel fijn: “Persoonlijke drijfveren, talenten en interesses spelen een grotere rol dan voorheen.” Zo kwam zijn nieuwsgierigheid naar de rol van procesbegeleider van een kernteam ter sprake. Dat mocht hij uitproberen en bleek een succes. “Het was wel even wennen voor mij om omgekeerd ook feedback te geven aan Stephan!”

Samen het professioneel statuut maken

Mag dan alles op een eigen manier? “Zolang het binnen de visie van de school en de wettelijke kaders valt, is alles bespreekbaar”, zegt Tom. Daarvoor heeft het personeel aan het begin van het verandertraject gezamenlijk het professioneel statuut opgesteld. Stephan: “Dit is een document dat iedere school opstelt over de beslissingsbevoegdheden van de leraren, maar bij ons geldt dit statuut eigenlijk voor iedereen.” Het resultaat is een statuut waar iedereen aan mee heeft gedacht en gewerkt, dit zorgt volgens hem voor meer draagvlak en betrokkenheid voor het veranderproces.

Meer weten? Bekijk het professioneel statuut.

Erover praten

Tegelijk is het best uitdagend voor de leerlingen dat elke leraar er eigen regels op nahoudt. Tom: “Bij mij mogen leerlingen bijvoorbeeld wel met oortjes in, of met de telefoon werken tijdens de les. Bij andere leraren mag dit weer niet.” Dat is misschien even ingewikkeld, maar volgens hem bereidt dat de leerlingen juist voor op de maatschappij. “Daar gelden ook overal verschillende regels, het belangrijkste is om erover te praten en dat leren ze hier alvast.”

Meer lezen

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp of wil je tips en ervaringen delen met andere collega’s? Op Edualdo.nl delen leraren en schoolleiders uit het vo én po hun vragen en antwoorden over allerlei onderwerpen.

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp? Neem contact met ons op en we helpen je verder.

contact

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor de Voortgezet Leren nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws en praktijkvoorbeelden:

Meld je aan