Formatief evalueren: van workshop naar praktijk

Formatief evalueren: van workshop naar praktijk

Docent Erik en teamleider Tonja bezochten in 2019 de werkconferentie Formatief evalueren van Voortgezet Leren, waar ze praktisch aan de slag gingen in verschillende workshops. Wat hebben ze geleerd? En hoe hebben ze dit vervolgens toegepast in hun eigen school?

Leren verantwoordelijkheid te nemen

Wiskundedocent Erik van Heeswijk van het Hanze College in Oosterhout is altijd op zoek naar manieren waarop hij zijn les zo kan inrichten dat de leerling optimaal kan leren: “Het spreekt mij erg aan om de leerling te leren verantwoordelijkheid te nemen voor zijn eigen leerproces, zoals bij formatief evalueren het geval is. Ik heb me aangemeld voor de werkconferentie om hier meer inspiratie over op te doen, zodat ik het ook in mijn eigen lessen kan toepassen.”

Lesstof opdelen

Erik leerde tijdens de werkconferentie onder andere hoe je een skill tree maakt. Dit is een visueel hulpmiddel voor leerlingen waarin je een grotere hoeveelheid lesstof kunt opdelen in kleinere stukjes. Door ‘checkpoints’ in te bouwen in een skill tree, is voor de leerling duidelijk dat hij steeds een stapje verder komt in het leerproces. Zo komt de focus op het proces te liggen en niet op een cijfer.

Doorlopende leerlijn

Na de werkconferentie schreef Erik een nieuwe doorlopende leerlijn voor zijn tweedejaars mentorklas. Erik: “Ik zette alle leerdoelen voor wiskunde op een rijtje en in een logische volgorde.” Dit verwerkte Erik in een skill tree, een rubric met checklist lesdoelen en een rubric voor de algehele voortgang van leerlingen. Leerlingen mogen zelf kiezen of ze de route volgen die Erik voor hen uitzet: “Ze bepalen in principe zelf wanneer ze waaraan werken.”

Zelfstandig werken

De leerlingen maken hun opdrachten in Snappet, waar alle lessen van Eriks leerroute instaan en ze directe feedback ontvangen. Erik: “Als de leerlingen bij een checkpoint zijn, controleer ik of alle lessen klaar zijn. Vervolgens maken ze een product, bijvoorbeeld een samenvatting, om mij te overtuigen dat ze de lesdoelen beheersen binnen een domein. Daarna maken ze door mij zelfgemaakte formatieve toetsen, die ze zelfstandig nakijken. De resultaten bespreken we na.” Daarnaast zet Erik nog summatieve toetsen in: “Deze analyseer ik ook. Ik bereken per domein hun score en kan zo precies zien waar ze de stof toch niet goed hebben begrepen. Dit leidt tot feed up en feed forward voor elke individuele leerling.”

Kennisdeling in de school

Erik heeft zijn nieuwe werkwijze en zelfontwikkelde materiaal gedeeld en toegelicht aan collega’s van zijn eigen en andere vaksecties. Zo kunnen ook zij zijn materiaal gebruiken en inspiratie hieruit opdoen. Erik: “Ze zijn enthousiast over mijn aanpak, dat is fijn om te merken. Binnen de sectie wiskunde gaan we in ieder geval het formatief handelen evalueren en stapsgewijs uitbreiden.”

Tips van Erik

  • Laat altijd je leerlingen feedback geven op je manier van werken. Werkt het voor hen? Bevalt het? Als dit niet het geval is, moet je iets anders proberen.
  • Maak gebruik van al het materiaal dat al beschikbaar is, zoals bestaande wiskunderubrics, de syllabus en de leerdoelen van SLO.

Good practices

Ook teamleider Tonja Heeren van het Elde College in Schijndel hoorde positieve verhalen over formatief evalueren, maar op haar school waren ze hier nog maar kleinschalig mee bezig: “We besloten daarom een werkgroep formatief aan te stellen. Ik wilde tijdens de werkconferentie good practices horen van andere scholen die al langer formatief werken. Het is fijn om te weten te komen hoe je het aan kunt pakken.”

De ruimte opzoeken

Tonja: “Ik deed het inzicht op dat we bij ons op school soms te veel vasthouden aan wat voorgeschreven is in het lesprogramma, terwijl je best de ruimte kunt opzoeken. Als een leerling bijvoorbeeld in een oefentoets laat zien dat hij of zij de stof beheerst, laat deze leerling dan vooral doorgaan naar het volgende onderdeel. Zo kan een oefenmoment een toetsmoment worden.” Daarnaast bleef het Tonja bij dat het van belang is om continu het gesprek aan te gaan met de leerling én tussentijds te evalueren: “Dit is cruciaal om de voortgang te monitoren en samen te kijken waar verbetering mogelijk is.”

Gesprek met de leerling

Na de werkconferentie ging Tonja enthousiast aan de slag met formatief op haar school. Tonja: “Ik wilde binnen de werkgroep formatief bij ons op school meer de ruimte gaan opzoeken in het PTA. Met dit idee in gedachten pasten we het toetsbeleid aan. We gebruiken nu de ‘zeven strategieën‘ voor beoordeling van leren, waarin duidelijk dat gesprek met de leerling naar voren komt. Eén strategie is bijvoorbeeld om bij de leerling te achterhalen wat hij of zij nodig heeft tijdens het leerproces om bepaalde leerdoelen te halen.”

Ontwikkelmiddagen

De werkgroep van Tonja heeft nog veel meer plannen: “We hebben dit schooljaar drie ontwikkelmiddagen ingepland, waar leraren steeds voor twee van de zeven strategieën een opdracht uitwerken. Tussen de ontwikkelmiddagen door bespreken leraren hun opdrachten met hun ‘maatje’ en vervolgens met hun teamleider. Voor de opdrachten hebben we namelijk meer ervaren leraren op het gebied van formatief gekoppeld aan wat minder ervaren leraren uit – bewust – een andere vaksectie. Zo komt er meer verbinding binnen de school. Ook wordt hierdoor zichtbaar dat alle leraren met formatief en dus met de groei van leerlingen bezig zijn.”

Tips van Tonja

  • Begin gewoon. Het hoeft niet meteen perfect te zijn, want dat gaat het ook nooit zijn. Wees niet bang om fouten te maken, probeer dingen uit en stel bij.
  • Zorg ervoor dat leraren het niet alleen hoeven te doen, maar koppel ze aan elkaar zodat ze samen op een informele manier kunnen leren wat wel en niet werkt. Ga bij elkaar in de les kijken en leer van elkaar in een veilige omgeving.

Downloads

Wil je zelf aan de slag met formatief evalueren? Op de pagina ‘Materiaal Werkconferentie Formatief Evalueren’ vind je al het materiaal van de werkconferentie. Hieronder vind je nogmaals de materialen van Erik en Tonja.

Deel dit bericht

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp? Neem contact met ons op en we helpen je verder.

Contact

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor de Voortgezet Leren nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws en praktijkvoorbeelden:

Meld je aan voor de nieuwsbrief