Hoe borg je een onderwijsontwikkeling op je school?

Je hebt als school een succesvolle pilot gehad op het gebied van maatwerk. Hoe borg je vervolgens deze onderwijsontwikkeling in je school? Tijdens de inspiratiebijeenkomst Onderwijs op Maat van Voortgezet Leren op 30 januari deden schoolleiders, teamleiders en leraren inspiratie op om een volgende stap te zetten in de borging op hun eigen school.

Tailored

Arjen en Hein, leerlingen van O.R.S. Lek & Linge in Culemborg, openen de bijeenkomst: “Maatwerk is vaak niet toegankelijk genoeg: veel leerlingen weten niet wat er precies mogelijk is. Bovendien worden aanvragen nu tussen leerlingen en leraren onderling geregeld, dat maakt het onoverzichtelijk.” Arjen en Hein hebben daarom de website ‘Tailored’ ontworpen. Op de bijeenkomst laten ze een demo zien. Met icoontjes worden de mogelijkheden die de school biedt op het gebied van maatwerk zichtbaar, zoals versnellen of een vak op hoger niveau volgen. In de planner van de leerling staat een schema van het lesrooster en de toetsen. Ook is er een logboekfunctie waar leerlingen projecten kunnen uploaden. Hein: “Het is efficiënt, de communicatie gaat sneller en er is overzicht. Samen met andere scholen willen we het product verder doorontwikkelen en beschikbaar maken.”

Meer weten? Kom in contact met Arjen en Hein via info@voortgezetleren.nl

Ethos-logos-pathos

“Arjen en Hein lieten in een notendop zien welke spanningen een cultuurverandering als maatwerk met zich meebrengt”, zegt keynotespreker Marcel Veenswijk, hoogleraar Management van culturele verandering aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. De onderliggende opvattingen van een organisatie moeten veranderen, wil een vernieuwing beklijven. Er zijn drie veranderstrategieën: logos, pathos en ethos. Logos is de strategie van de rationalisatie. “Pilots gaan volgens de logosstrategie, gericht op de inrichting en afspraken. De onderliggende waarden veranderen niet.” Dat gebeurt wel met pathos. “Mensen die zich aangetrokken voelen door de vernieuwing, zijn gericht op gedeelde waarden. Bij maatwerk is dit bijvoorbeeld dat leerlingen gemotiveerder zijn en zich maximaal kunnen ontwikkelen.” De ethosstrategie wordt gekenmerkt door een charismatische ‘verteller’. “Het kan aantrekkelijk zijn om je mee te laten slepen door iemand met een groots idee, zoals een inspirerende schoolleider. Maar het risico is dat de verandering in elkaar zakt als die persoon wegvalt.”

Mix van strategieën

Ook de logos- en pathosstrategie hebben hun nadelen. Met de logosstrategie giet je de verandering te veel in beton – dat is bij maatwerk onwenselijk – en van de pathosstrategie is het risico dat veel praten over waarden te zweverig wordt. Een mix van strategieën is daarom het beste als je wilt dat een onderwijsvernieuwing in de school beklijft. “Het dominante perspectief in het begin is vaak ethos, enthousiaste mensen met een goed idee. Op een gegeven moment komt er behoefte om zaken af te spreken en dan zie je dat logos dominant wordt. Maar dat gaat knellen en dan gaat het over gedeelde principes: de bedoeling achter de verandering. Mijn advies is dus dat pathos de beste oplossing is. Maar iedere vernieuwing is tijdelijk, het programma dat je dan ontwerpt ook. Na vijf jaar zijn er weer nieuwe inzichten en komt er een nieuw verhaal.”

Integraal

Na deze theoretische uiteenzetting delen twee schoolleiders hun ervaringen met vernieuwing op hun eigen scholen. Zo vertelt Sufayil Dönmez, directeur van het Amsterdamse Lumion: “We willen meer eigenaarschap van de leerling en dat betekent ook meer eigenaarschap voor leraren en leidinggevenden. Daarom hebben onze leraren nu een coach en een ontwikkelplan. Maar ook de teamleiders en ik als directeur hebben een coach.” In de ogen van Dönmez is leiderschap het belangrijkst bij het borgen van maatwerk. Het gaat erom om oude gedragspatronen van leerlingen, maar ook van leraren en leidinggevenden, te doorbreken.

Enthousiaste mensen

Nan Botting, sinds twee jaar rector van KSG in Apeldoorn en daarvoor plaatsvervangend rector van het Corlaer in Nijkerk, vertelt hoe verschillend een innovatie kan verlopen. Bij het Corlaer was het team nieuw en energiek. “Dat helpt, je hoeft mensen niet te overtuigen van je inzichten.” Voor Botting is het belangrijk dat alles wat je doet wordt getoetst aan de visie en je het ook tegen elkaar kan zeggen wanneer er iets niet goed is gegaan. De vernieuwingen op Corlaer zijn formeel geborgd in jaarplannen, een gesprekkencyclus en een strategische visie. “Maar”, zegt Botting, “informeel borgen is net zo belangrijk. Eerst het goede proces organiseren en dan pas opschrijven wat je doet.”

Fase van ontwikkeling

In augustus 2018 startte Botting als rector op het KSG in Apeldoorn, waar een meer ambtelijke cultuur heerste: “Bij onderwijsinnovatie is het belangrijk om aan te sluiten bij de fase van ontwikkeling van een school. Anders is het gat te groot. Wat ik doe is de stip op de horizon bepalen. Tegelijk laat ik ideeën van onderaf opborrelen. En als schoolleider gooi ik af en toe ook iets op. Ik laat bijvoorbeeld collega’s inspiratie opdoen op andere scholen.”

Intervisietafels

Aan de intervisietafels wisselen deelnemers van gedachten over het vernieuwingsproces op hun eigen scholen. Sommigen collega’s willen graag alles standaardiseren, vertelt een afdelingsleider. “Maar als je maatwerk formaliseert, is maatwerk geen maatwerk meer.” Een andere school vertelt dat een onafhankelijke coach een uitkomst kan bieden bij eigenaarschap. “De leerling bespreekt zijn of haar wensen met deze coach. Die gaat het vervolgens regelen met de docent. De coach richt zich steeds op twee pijlers: het sociaal-emotionele aspect en de aanpassing van het curriculum.”

Maatwerk borgen

Op geen van de scholen is de invoering van maatwerk een afgerond proces. Scholen worstelen onder andere met de onoverzichtelijkheid van de maatwerkroutes en met zorgen om examens. Veel met elkaar praten en gezamenlijke waarden ontwikkelen, zien de scholen als een belangrijke stap om draagvlak onder de collega’s te vergroten en zo maatwerk ‘in het DNA’ van de school te krijgen. Op veel scholen is er een belangrijke rol weggelegd voor coaches. De docent als coach voor de leerling, maar ook de schoolleiders als coach voor leraren.

Deel dit bericht