Waarom differentiëren we niet meer naar belangstelling?

Waarom differentiëren we niet meer naar belangstelling?
Willem (2e van links) en Ronald (2e van rechts)

Individuele leertrajecten zijn populair. De Groene Hart Praktijkschool heeft er in de bovenbouw al jaren ervaring mee. Nu trekken ze de lijn door naar de onderbouw, vertelt leraar Ronald van den Helder.

Laatbloeiers

“Veel van onze leerlingen zijn laatbloeiers”, zegt Ronald, leraar techniek aan de Groene Hart Praktijkschool in Alphen aan den Rijn. “Op het moment dat ze bij ons op school komen, hebben ze geen zicht op het halen van een vmbo-diploma. Maar een aantal jaar later ken je ze soms niet meer terug. Er zijn oud-leerlingen die een eigen zaak hebben, die ergens voorman zijn, die alsnog dat mbo-3-diploma hebben gehaald. Voor ons is het de kunst om leerlingen te bieden wat ze nodig hebben om dat persoonlijke doel te bereiken.”

Individueel leertraject

“In de bovenbouw – dat zijn de leerjaren 3, 4 en 5 – weten we al welke aanpak werkt. Alle leerlingen volgen daar een individueel leertraject. In welke sector willen ze later werken? Wat willen en kunnen ze daar doen? En stromen ze uit naar werk of (als dat lukt) naar het mbo? De coach, een leraar, voert daar met de leerling en de ouders gesprekken over. Daarbij gebruiken we instrumenten uit ons leerlingvolgysteem Presentis. Is het doel van de leerling duidelijk, dan kijken we wat je daarvoor moet weten en kunnen. Dat gaat de leerling leren, op school en vooral ook tijdens stages”, zegt Ronald.

Maatwerk als het misgaat

In leerjaar 1 en 2 biedt de Groene Hart Praktijkschool echter nog geen persoonlijke trajecten. Leerlingen maken een individueel ontwikkelplan (ook in Presentis) om zicht te krijgen op hun motivatie. Maar vervolgens krijgen ze allemaal dezelfde vakken. “We doen aan niveaudifferentiatie bij Nederlands en rekenen, want daar zijn de verschillen tussen leerlingen groot. Maar maatwerk bieden we eigenlijk alleen als het misgaat”, zegt Ronald. “Denk aan een jongen die echt niet wil schoonmaken en daardoor elke les de grenzen opzoekt. Die laten we bijvoorbeeld extra techniek doen.”

“Waarom kunnen we niet voor alle leerlingen meer differentiëren naar belangstelling?”

Differentiëren naar belangstelling

Maar waarom zou maatwerk alleen bij problemen kunnen? “Er zijn kinderen die techniek verschrikkelijk vinden en kinderen die veel liever willen koken. Er zijn leerlingen die graag alleen praktijklessen volgen en ook leerlingen die juist theorielessen willen”, somt Ronald op. “Al die uitersten bedienen we niet. Waarom kunnen we niet voor alle leerlingen differentiëren naar belangstelling?” Toen dit op een schoolborrel ter sprake kwam, bleek dit bij meer collega’s te leven.

Kijken bij andere scholen

Na overleg met schoolleider Willem van Ouwerkerk kreeg Ronald groen licht om met zes collega’s een pilot met individuele leertrajecten in de onderbouw te bedenken. Ter voorbereiding gingen ze kijken bij vijf praktijkscholen. Daarvan hadden ze in hun netwerk hadden gehoord dat die in de onderbouw al aan maatwerk deden. “Geen van die scholen deed echter wat wij voor ogen hebben. Big Picture-scholen komen in de buurt, maar zij werken met een totaalconcept, dat is bij ons niet aan de orde.”

Eigen roosters maken

Daarop besloten Ronald en zijn collega’s zelf het wiel maar uit te vinden. Om een indruk te krijgen van de voorkeuren van leerlingen, lieten ze veertig eerstejaars hun ideale lesprogramma samenstellen. In de mentorles vulden de leerlingen een leeg weekrooster in door er papieren stroken op te plakken die de vakken voorstelden. Er waren een paar criteria: maximaal 8 lesuren per dag, in totaal 32 uur per week en een minimumaantal uren taal en rekenen.

“Het is fijn dat je hier je eigen leerroute hebt. Maar bepalen wat je wilt leren, is heel erg moeilijk. Wel zouden we best meer les willen hebben in de vakken die we leuk vinden. Stages zijn ook leuk, daar leer je echt andere dingen dan op school. Je bent veel meer bezig met helpen en met dingen doen.”

Leerlingen Naomi en Fleur (16 jaar)

Meer motivatie

Ronald: “Bij de meeste leerlingen leek het resultaat op hun huidige rooster. Iets anders kunnen ze zich blijkbaar moeilijk voorstellen. Op zich is dat geruststellend: veel leerlingen vinden het prima zo. We moeten geen problemen zoeken waar ze niet zijn. Maar als leraren denken we wel dat de motivatie van leerlingen zal verbeteren als we ook in de onderbouw wat meer rekening houden met hun voorkeuren, bijvoorbeeld in de verhouding theorie/praktijk en het aantal lesuren per vak.”

Pilot na de zomer

Momenteel stellen de werkgroepleden het ideale eersteklasrooster samen. Over de uitkomsten gaan ze binnenkort met elkaar in gesprek. Ronald: “Na de zomer willen we een deel van de eerstejaars een individueel traject aanbieden: vooral leerlingen die aan hun coach duidelijk aangeven wat hun doel is en leerlingen bij wie wij merken dat het standaardprogramma knelt. Dat zijn een stuk of twaalf leerlingen, ongeveer 15 procent van de eerstejaars.” Hoe het verdergaat als de pilot succesvol blijkt, kan Ronald nog niet zeggen. “Maar in elk geval hopen we dat deze onderbouwleerlingen met meer motivatie naar school komen omdat ze ervaren dat ze invloed hebben op hun onderwijs.”

“Wat mij in het praktijkonderwijs aantrekt, is de ruimte om voor iedere leerling een passend traject te maken. Die ruimte wil ik zo goed mogelijk benutten. Ik vind dat je altijd voor de beste oplossing voor de leerling moet gaan, ook als die oplossing net even anders dan anders is. Je moet een beetje buiten de lijntjes durven kleuren.”

Schoolleider Willem van Ouwerkerk over maatwerk bieden aan zijn leerlingen. Meer lezen? Bekijk het interview op Schoolleiders voor de Toekomst.

De Groene Hart Praktijkschool neemt deel aan het innovatietraject met als thema Eigentijds onderwijs in de pro/vmbo-organisatie.

Deel dit bericht

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp? Neem contact met ons op en we helpen je verder.

Contact

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor de Voortgezet Leren nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws en praktijkvoorbeelden:

Meld je aan voor de nieuwsbrief