PROFESSIONELE LEERCULTUURTOETSINGLERARENSCHOOLLEIDERSTEAMLEIDERS

De ontwikkeling van een formatieve cultuur

De ontwikkeling van een formatieve cultuur
Jeske Weerheijm (r) en Gerben Zondergeld

Om de formatieve vaardigheden van leraren (verder) te ontwikkelen, startte UniC vorig jaar een leerlijn, gebaseerd op leervragen van leraren zelf. De school bouwt hiermee aan een formatieve cultuur waarin eigenaarschap van leerlingen centraal staat.

Hoe zet je een les zo in dat je de leerlingen stimuleert om zelf na te denken over waar ze staan en hoe ze verder komen? En hoe maken we ons curriculum formatiever? Deze twee vraagstukken zijn de kern van het innovatietraject van Voortgezet Leren waaraan UniC meedoet. De school wil haar eigen visie op de kaders van formatief evalueren verder ontwikkelen en uitvoeren en formatief werken onderdeel maken van de schoolcultuur. Dat vraagt om een andere mindset en om vaardigheden zoals feedback geven en ontvangen. Ook vraagt het om de flexibiliteit om je les aan te passen als dat nodig is.

Verticale sprintgroep

Om leraren te helpen deze en andere formatieve vaardigheden te ontwikkelen, werd een ontwikkelgroep opgericht met leraren uit alle verschillende teams. Jeske Weerheijm is coördinator en organisator van deze ontwikkelgroep, die onderwerpen voor studiedagen bedenkt, langetermijnplannen maakt en bekijkt welke bestaande trainingen of cursussen kunnen bijdragen aan een formatieve cultuur. “We proberen eens per maand bij elkaar te komen en met elkaar te brainstormen”, zegt Jeske. “Dat werkt heel goed, want ieder lid is vraagbaak voor zijn eigen team en kan zo andere teamleden enthousiasmeren en kennis met hen delen. Ik hoef dus niet in mijn eentje de kar te trekken.”

Formatieve vaardigheden

Los van het werk van de ontwikkelgroep, worden er op UniC ook leerlijnen ontwikkeld, door en voor leraren en gebaseerd op leervragen van de leraren zelf. Zo werkte Jeske vorig jaar samen met onderwijskundige Wessel Peeters de leerlijn formatief werken uit. “Deze leerlijnen, waaronder ook ict en mentoraat, worden altijd door een interne of externe expert geleid”, aldus Jeske. “Het doel is dat alle leraren hetzelfde basisniveau beheersen. Van daaruit kijken we wat er nodig is om nog beter te worden.” De leerlijn formatief werken bestaat uit vijf bijeenkomsten waar de deelnemers onder begeleiding van een externe coach bouwen aan hun formatieve vaardigheden. Wat ze leren, proberen ze uit in de les en wordt naderhand besproken.

“Ieder lid van de ontwikkelgroep is vraagbaak voor zijn eigen team en kan zo ook andere teamleden enthousiasmeren”

Rubric formatief evalueren

“Er is een vorm van intervisie en daarom maken we de groep niet te groot”, legt Jeske verder uit. “Vorig jaar deden meer dan twintig collega’s mee, maar dat bleek te veel. Zo leren we zelf ook steeds hoe we de leerlijnen nog beter kunnen vormgeven.” In de leerlijn wordt de rubric ‘formatief evalueren’ als hulpmiddel gebruikt. Deze bestaat uit vijf fases (verwachtingen, leerlingreacties, analyseren, communiceren en vervolgacties) waarover je als leraar moet nadenken. Doe je iets nog niet, soms of vaak? Jeske: “We gebruiken deze rubric constant en vaak doen collega’s al veel dingen formatief, zonder dat ze zich daarvan bewust zijn.” Gerben Zondergeld, docent natuur (scheikunde, natuurkunde en biologie) en natuurkunde vindt de rubric een handig hulpmiddel. “Het helpt me om te zien waar ik sta en waar we als school naartoe willen.”

Experimenteren

Gerben vindt dat UniC hoge doelen nastreeft als het om formatief werken gaat. “Ik denk ook steeds na over hoe ik mijn leerlingen kan teruggeven hoe ze groeien en wat ik daar dan voor nodig heb. Leerlingen in leerjaar 4 geef ik bijvoorbeeld opdrachten waarbij ze op hun eigen leerproces moeten reflecteren. Soms ontbreekt het aan voldoende tijd om terug te schalen als een leerling het leerdoel nog niet heeft bereikt. We moeten immers de kerndoelen halen. Maar we krijgen veel vrijheid om te experimenteren en als ik een vraag heb, kan ik bij Jeske terecht. Zij kan me ook doorverwijzen naar andere collega’s die meer van een bepaald onderwerp weten.”

“We willen dat onze leerlingen in 2025 hun eigen leerroute kiezen en dat alle leraren hen daarbij kunnen begeleiden”

Samenhang

Jeske ziet dat er veel op iedereen afkomt, ook al is er tijd voor de leerlijnen in het rooster vrijgemaakt. “Alle leerjaarteams volgen dit jaar bijvoorbeeld ook een training over de ‘growth mindset’. En daarnaast onderzoeken we of we leerlingen met een portfolio willen laten werken. Het lijkt soms alsof we tienduizend verschillende dingen doen, dus we moeten vanuit de ontwikkelgroep goed communiceren en de samenhang laten zien.” Gerben herkent dat, maar merkt dat formatief lesgeven daardoor wel heel erg leeft. “Ik zou best grotere stappen willen zetten en ik vind dat we onderling veel meer aan elkaar moeten laten zien wat we doen. Ik denk dat we elkaar nog meer kunnen inspireren en bij elkaar moeten afkijken. Dat helpt om je eigen ideeën vorm te geven.”

Self-efficacy

De lat ligt volgens Jeske dus hoog, maar vrijwel iedereen is met formatief leren bezig en wil er ook beter in worden. “Dat moet ook, want we willen dat onze leerlingen in 2025 hun eigen leerroute kiezen en dat alle leraren hen daarbij kunnen begeleiden. Zo dragen we ook bij aan hun self-efficacy; leerlingen weten waar ze staan, wat er van hen verwacht wordt en hoe ze daar komen. Ze moeten geloven in wat ze kunnen en formatief werken draagt daaraan bij.”

Op UniC werken alle leerjaarteams op basis van de aanpak van Stichting LeerKRACHT. Het idee is dat je ernaar streeft om het elke dag een beetje beter te doen en daarbij ook elkaars hulp vraagt en samen successen viert. Ook dat is formatief handelen.

Tips van Jeske

UniC doet mee aan het innovatietraject van Voortgezet Leren met als thema Wat betekent je onderwijsconcept voor de organisatieontwikkeling?

Meer lezen

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp of wil je tips en ervaringen delen met andere collega’s? Op Edualdo.nl delen leraren en schoolleiders uit het vo én po hun vragen en antwoorden over allerlei onderwerpen.

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp? Neem contact met ons op en we helpen je verder.

contact

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor de Voortgezet Leren nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws en praktijkvoorbeelden:

Meld je aan