DOORSTROOMPROFESSIONALISERINGLERARENSCHOOLLEIDERS

Bied leerlingen gelijke kansen door later op niveau te selecteren

Bied leerlingen gelijke kansen door later op niveau te selecteren
Mariëlle Roks-Evers en Albert Wijnsma

Veel achtstegroepers krijgen lagere schooladviezen dan nodig is dit effect werd versterkt door de pandemie. De Onderwijsraad adviseerde daarom om het selectiemoment later te laten plaatsvinden. Bij Academie Tien doen ze dit al. Schoolleider Albert en lerares Mariëlle leggen uit hoe dit bijdraagt aan kansengelijkheid.

“Al in februari krijgen leerlingen van groep acht het beslissende schooladvies. Ze groeien in de maanden en jaren daarna nog zo, waarom dan al zo vroeg en jong voorselecteren?” Dat vindt Mariëlle Roks-Evers, ze is leraar juniorenstroming bij Academie Tien. “Je ziet de spanning en frustratie rond dat ene belangrijke moment, dat zo bepalend is voor hun toekomst.” Bij Academie Tien gaat dat anders: het selectiemoment is verplaatst naar de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. Tot dat moment blijven de leerlingen bij elkaar in één klas.

Met elkaar blijven leren

Bij Academie Tien zitten leerlingen van tien tot en met achttien jaar op school. Rector Albert Wijnsma: “Onze visie is dat onderwijs zowel persoonlijk als gemeenschappelijk is. We bieden daarom flexibiliteit in de individuele leerroute van de leerlingen en vinden het tegelijk ook belangrijk dat leerlingen van verschillende niveaus en achtergronden langer van en met elkaar blijven leren.” Dit resulteert in de praktijk in een vloeiendere doorstroom naar het voortgezet onderwijs.

‘Laat leerlingen van verschillende achtergronden en niveaus langer van en met elkaar leren’

Vertrouwde omgeving

Mariëlle: “Ik geef les aan leerlingen tussen de tien en twaalf jaar. Als ze overgaan naar het voortgezet onderwijs blijven ze in dezelfde vertrouwde schoolomgeving.” Bij Mariëlle volgen ze basisschoolvakken zoals taal en rekenen, en vakdocenten van het voortgezet onderwijs komen op vaste momenten langs om les te geven. “Zo maken de leerlingen al eerder stappen met vakken zoals Engels, mens & maatschappij en natuur & techniek. Hun middelbareschoolleraren kennen ze vaak al van de wandelgangen of als invaller.”

Talenten ontwikkelen

Wanneer leerlingen doorstromen naar het voortgezet onderwijs, blijven ze als klas bij elkaar, onafhankelijk van hun niveau. Individuele leerlingen volgen hun vakken ook op verschillende niveaus, hebben keuzeruimte in hun roosters en opties om te versnellen en verdiepen. Albert: “Op die manier onderzoeken we eerst wat leerlingen in de praktijk van de middelbare school kunnen en hoe ze zich daarin ontwikkelen. In plaats van het niveau al daarvoor te bepalen.” En dat doet de school per vak, want daarin is het schooladvies volgens hem ook te eenzijdig. “Stel: je bent een ster in wiskunde en niet zo goed in Engels, waarom zou je dan wiskunde ook op dat niveau moeten doen? Zo komen de talenten van leerlingen niet tot hun recht.”

Meer kansen

De onderbouw (‘future citizen’fase) van de middelbare school richt zich op algemene vorming, terwijl in de bovenbouw (‘future scientist’fase) de focus verschuift naar meer specifieke vakgebieden en specialisaties. Hier kiezen leerlingen een sector of profiel, dat zich richt op een vervolgopleiding en beroepspraktijk. Ze sluiten af met een examen mavo, havo of vwo. Albert: “Door tijd en ruimte te geven aan de ontwikkeling van kinderen geef je ze veel meer kansen en kan je beter zien waar ze goed in zijn of welke kant ze op willen.”

Onderwijsraad: ‘verschuif het selectiemoment om ongelijkheid tegen te gaan’

Een later selectiemoment is in lijn met het advies van de Onderwijsraad van eerder dit jaar. Maar op de meerderheid van scholen is het advies in groep acht nog steeds leidend. In het schooljaar 2019-2020 telde het advies nog eens extra zwaar, omdat de Cito-toets vanwege de coronacrisis niet doorging. Daardoor kregen leerlingen gemiddeld een nog lager advies, omdat deze niet bijgesteld kon worden op basis van de Cito-score. En volgens een schatting van de Onderwijsinspectie liepen in het afgelopen schooljaar zo’n 14.000 leerlingen een hoger schooladvies mis. Dit ging relatief vaak om leerlingen met een migratieachtergrond, kinderen van laagopgeleide ouders en kinderen van ouders met een laag inkomen.

Leren van diversiteit

Het effect van een te laag schooladvies is vaak blijvend. Enerzijds omdat het advies te vroeg komt, maar ook omdat het bevestigend werkt op andere factoren dan het daadwerkelijke talent van een kind,” vindt Albert. Eenmaal ingedeeld in een niveau, komen leerlingen daar moeilijk weer uit, stelt hij: “Een vroege selectie dwingt veel leerlingen in een richting.” Volgens hem hebben leerlingen er juist baat bij om langer te onderzoeken welke richting past, en daarnaast langer van elkaars diversiteit te kunnen leren. “De school is in wezen een mini-maatschappij, waar je je leert verhouden tot elkaar. Wij vinden het belangrijk dat leerlingen hier de vruchten van plukken.”

‘Leerlingen gaan met meer zelfvertrouwen naar het voortgezet onderwijs’

Eigen drijfveren

Voor de leraren betekent dit deels anders werken dan voorheen. Mariëlle: “Bij de juniorenafdeling heb ik een vaste klas van 22 kinderen. Daar werk ik met door hen zelf gestelde leerdoelen en hebben we regelmatig gesprekken waarin we ze stimuleren om zelf te reflecteren op hun doelen, houding en drijfveren.” Ze krijgt inzicht in de voortgang en kan differentiëren via het programma Snappet. In het voortgezet onderwijs ontwikkelen de leraren deels zelf het curriculum en het onderwijsmateriaal. Met een verwonderingsvraag gaan de leerlingen dan acht weken aan de slag via een eigen bedacht project. “Dit wordt beoordeeld aan de hand van een rubric, daarbij kijken we op welk kennisniveau een leerling zit.”

Dezelfde mogelijkheden

Kinderen stromen vaak door vanaf de basisschool die al gekoppeld is aan Academie Tien. Maar er stromen ook leerlingen van buitenaf in, waarbij ouders bijvoorbeeld vermoeden dat het adviesniveau van de basisschool te laag was. Albert: “Als hun kind vmbo-advies heeft gekregen, is daar natuurlijk niets mis mee. Tenzij je het gevoel hebt dat dit niet past bij je kind.” Soms had de momentopname van het advies een slechte timing, zoals tijdens een scheiding of net na een verhuizing. “Er zijn ook leerlingen waarbij de talenten zich pas later ontwikkelen dan groep acht; ook hen willen we de tijd en ruimte gunnen om dat te ontdekken. Dat is kansengelijkheid dat je iedereen dezelfde mogelijkheid kan bieden, ongeacht de individuele situatie of achtergrond.”

Meer lezen

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp of wil je tips en ervaringen delen met andere collega’s? Op Edualdo.nl delen leraren en schoolleiders uit het vo én po hun vragen en antwoorden over allerlei onderwerpen.

Meer weten?

Heb jij vragen over dit onderwerp? Neem contact met ons op en we helpen je verder.

contact

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor de Voortgezet Leren nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws en praktijkvoorbeelden:

Meld je aan